Tuy nhiên, theo Giám định viên Hoàng Thị Thu Hà, Trung tâm Pháp y Hà Nội, khi quy trình được thực hiện đúng chuẩn, kết quả xét nghiệm ADN về bản chất sẽ không thay đổi. Nhiều người khó chấp nhận sự thật nên “xét nghiệm lại” là điều rất thường gặp.
Nhiều người khi đi xét nghiệm ADN thường mang theo một kỳ vọng nhất định. Nếu kết quả đúng như mong muốn thì họ chấp nhận ngay. Nhưng nếu kết quả không như họ nghĩ, họ thường nghi ngờ và tìm đến một đơn vị khác để làm lại. Đây là phản ứng khá bình thường của con người.
Theo chị Hà, không ít trường hợp sau khi nhận kết quả tại một cơ sở xét nghiệm vẫn tiếp tục mang mẫu đến nơi khác để kiểm tra lại, thậm chí nghi ngờ có sự sai sót hoặc can thiệp trong quá trình xét nghiệm. Tuy nhiên, khi quy trình lấy mẫu và giám định được thực hiện nghiêm ngặt, kết quả ADN gần như không thể thay đổi.
Giám định viên thực hiện thao tác xét nghiệm ADN (ảnh: N.M).
Mới đây, Trung tâm Pháp y Hà Nội tiếp nhận một trường hợp như vậy. Gia đình đã làm xét nghiệm ADN tại một cơ sở y tế khác nhưng không chấp nhận kết quả, cho rằng có thể đã xảy ra sai sót hoặc “can thiệp” trong quá trình xét nghiệm. Vì thế, họ tiếp tục đến trung tâm để giám định lại.
“Chúng tôi trực tiếp lấy mẫu trước sự chứng kiến của người nhà, niêm phong và thực hiện toàn bộ quy trình đúng quy định. Kết quả giám định được chúng tôi chịu trách nhiệm trước pháp luật”, chị Hà cho biết.
Trước đó, họ đã làm xét nghiệm ADN tại một cơ sở y tế và nhận được kết luận có quan hệ huyết thống theo dòng cha. Tuy nhiên, một số thành viên trong gia đình không tin vào kết quả này, cho rằng người cháu “không giống” về ngoại hình và nghi ngờ kết quả xét nghiệm có vấn đề.
“Gia đình mang cả kết quả cũ đến cho chúng tôi xem và yêu cầu giám định lại. Họ nói thẳng rằng không muốn kết quả như vậy” chị Hà kể lại.
Nếu quy trình chuẩn, kết quả ADN sẽ không thể thay đổi
Khi tiến hành giám định, các chuyên gia phát hiện trường hợp này có một yếu tố đặc biệt: xuất hiện đột biến tại một số vị trí gen.
Theo chị Hà, nhiều người nghĩ ADN được truyền từ đời này qua đời khác hoàn toàn giống nhau. Cụ thể trường hợp này là ADN trên nhiễm sắc thể Y của người ông sẽ di truyền cho bố/bác trai/chú, và sau đó truyền cho con trai, anh, em trai ở đời sau, nhưng thực tế không phải lúc nào cũng như vậy. Trong quá trình di truyền, ADN có thể xảy ra đột biến ở một số vị trí nhỏ.
“ADN là một chuỗi xoắn kép rất dài, và đột biến có thể xảy ra tại một hoặc vài điểm rất nhỏ trong chuỗi đó. Những đột biến này không làm thay đổi bản chất quan hệ huyết thống nhưng nếu chỉ nhìn vào một vài đột biến này thì có thể gây hiểu lầm”, chị Hà giải thích.
Trong trường hợp trên, khi phân tích trên 23 locus gen trên nhiễm sắc thể Y, các Giám định viên phát hiện có hai locus xuất hiện đột biến. Vì vậy, nhóm giám định phải xét nghiệm mở rộng thêm trên các locus khác, thu thêm mẫu người thân khác trong gia đình và sử dụng các phép tính xác suất di truyền để đưa ra kết luận chính xác.
Sau khi phân tích toàn bộ dữ liệu, kết quả cuối cùng vẫn khẳng định người cháu có quan hệ huyết thống theo dòng cha với những người được giám định.
Tuy nhiên, theo chị Hà, dù có kết quả từ nhiều lần xét nghiệm và cả kết luận giám định phục vụ tố tụng, một số thành viên trong gia đình vẫn rất khó chấp nhận.
“Họ vẫn thắc mắc tại sao xét nghiệm ở hai nơi khác nhau mà kết quả lại giống nhau. Nhưng thực tế, nếu quy trình chuẩn thì kết quả ADN sẽ không thể thay đổi chỉ vì xét nghiệm ở cơ sở khác”, chị Hà nói.
Từ kinh nghiệm thực tế, các chuyên gia pháp y cho rằng xét nghiệm ADN không chỉ là vấn đề khoa học mà còn gắn với nhiều câu chuyện gia đình phức tạp, đặc biệt khi liên quan đến quyền thừa kế hoặc các mối quan hệ huyết thống nhạy cảm.
“Đằng sau mỗi kết quả xét nghiệm ADN đôi khi là những câu chuyện khiến người trong cuộc rất khó chấp nhận. Nhưng khoa học chỉ phản ánh sự thật, dù sự thật đó đôi khi không giống với mong muốn của con người”, chị Hà chia sẻ.
