Điểm chung của những người sống thọ ở Brazil
Các nhà khoa học nghiên cứu số lượng người siêu thọ (supercentenarians) bất thường ở Brazil – những người sống vượt xa mốc 100 tuổi – đã có một phát hiện đáng chú ý về cách hệ miễn dịch “siêu mạnh” của họ giúp duy trì sức khỏe đến độ tuổi cực kỳ cao.
Brazil là nơi sinh sống của một số lượng bất thường những người sống qua tuổi 110, khiến quốc gia này trở thành một môi trường đặc biệt có giá trị cho nghiên cứu về tuổi thọ.
Hiện nay, các chuyên gia cho biết những cá nhân này có điểm chung là sở hữu hệ miễn dịch đã thích nghi một cách chuyên biệt cho sự trường thọ – với khả năng tái tạo và tái chế tế bào ở tốc độ thường chỉ thấy ở những người trẻ hơn họ hàng chục tuổi.
Quá trình này giúp ngăn chặn sự tích tụ của các protein bị hư hỏng và những đột biến có hại – những yếu tố thúc đẩy các bệnh liên quan đến tuổi tác như bệnh tim, ung thư và sa sút trí tuệ.
Brazil là nơi sinh sống của một số lượng bất thường những người sống qua tuổi 110, khiến quốc gia này trở thành một môi trường đặc biệt có giá trị cho nghiên cứu về tuổi thọ. (Ảnh minh họa)
Các nhà nghiên cứu từ Đại học São Paulo cho rằng lịch sử thuộc địa hóa sớm kéo dài của Brazil, bắt đầu từ những năm 1500, đã tạo ra một trong những mức độ đa dạng di truyền phong phú nhất trên thế giới – một yếu tố có thể giúp giải thích vì sao nhiều người đạt đến độ tuổi rất cao như vậy.
Để điều tra, nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu từ một nghiên cứu đang diễn ra, bao gồm hơn 140 người trăm tuổi và 20 người siêu thọ được tuyển chọn từ nhiều khu vực khác nhau của quốc gia lớn nhất Nam Mỹ.
Nhóm đối tượng nghiên cứu bao gồm Sơ Inah, một nữ tu người Brazil từng là người sống thọ nhất thế giới cho đến khi qua đời vào ngày 30 tháng 4 năm 2025 ở tuổi 116.
Nghiên cứu cũng bao gồm người từng giữ danh hiệu người đàn ông sống thọ nhất thế giới, người đã qua đời ở tuổi 112, cũng như người kế nhiệm ông, hiện nay 113 tuổi.
Tuy nhiên, theo trưởng nhóm nghiên cứu, Tiến sĩ Mayana Zatz, giáo sư di truyền học con người và y học, điều khiến nhóm người này trở nên đặc biệt quan trọng về mặt khoa học không chỉ là họ sống lâu bao nhiêu – mà là họ sống khỏe ra sao.
“Nếu ngoài kia thực sự tồn tại một suối nguồn của sự trường thọ, thì có lẽ nó nằm đâu đó ở Brazil.” Tiến sĩ Mayana nói.
Phần lớn những người siêu thọ được nghiên cứu vẫn giữ được sự minh mẫn về tinh thần và có khả năng tự thực hiện các hoạt động hằng ngày một cách độc lập, mặc dù họ có rất ít hoặc thậm chí không có khả năng tiếp cận với hệ thống chăm sóc y tế hiện đại.
Hệ miễn dịch đặc biệt
Khi phân tích kỹ hơn, các nhà nghiên cứu phát hiện hệ miễn dịch của những người sống thọ – tuyến phòng thủ đầu tiên của cơ thể chống lại nhiễm trùng – hoạt động rất khác so với hệ miễn dịch của dân số nói chung.
Phân tích đơn bào cho thấy các tế bào miễn dịch của họ duy trì hệ thống tái chế protein và “dọn dẹp” tế bào cực kỳ hiệu quả, tương tự như những gì được thấy ở những người trẻ hơn nhiều, giúp cơ thể loại bỏ các đột biến có khả năng gây hại.
Các nhà nghiên cứu phát hiện hệ miễn dịch của những người sống thọ hoạt động rất khác so với hệ miễn dịch của dân số nói chung. (Ảnh minh họa)
Nhóm nghiên cứu cũng phát hiện rằng các tế bào T CD4+ “trợ giúp”, vốn thường điều phối phản ứng miễn dịch, lại hoạt động giống các tế bào T CD8+ “sát thủ” hơn. T CD8+ là những tế bào miễn dịch trực tiếp tấn công các tế bào bị nhiễm hoặc bất thường. Kiểu hoạt động khác thường này hiếm khi được quan sát ở các nhóm dân số trẻ hơn.
Trong đại dịch Covid, các nhà nghiên cứu nhận thấy những hệ miễn dịch này thích nghi rất nhanh, tạo ra các kháng thể trung hòa và tăng cường các protein liên quan đến miễn dịch tham gia vào giai đoạn phòng vệ virus sớm. Ba người siêu thọ trong nghiên cứu đã sống sót sau khi nhiễm Covid-19 vào năm 2020, trước khi vắc-xin được phát triển.
Viết trên tạp chí Genomic Press, các nhà nghiên cứu kết luận rằng sự lão hóa miễn dịch ở người siêu thọ không nên được xem là sự suy giảm tất yếu, mà là một dạng thích nghi sinh học giúp bảo tồn chức năng.
Phát hiện này cũng làm sáng tỏ thêm các nghiên cứu trước đây cho rằng những người sống đến độ tuổi cực cao không chỉ đơn giản là sống sót qua bệnh tật lâu hơn – mà là họ tránh được bệnh tật ngay từ đầu.
Các nghiên cứu quy mô lớn tại Thụy Điển đã phát hiện rằng những người trăm tuổi mắc ít bệnh nghiêm trọng hơn nhiều trong suốt cuộc đời, tích lũy các vấn đề sức khỏe chậm hơn, và có khả năng thấp hơn đáng kể trong việc mắc các bệnh liên quan đến tuổi tác như đau tim, đột quỵ và sa sút trí tuệ.
Trong một phân tích theo dõi hơn 170.000 người trong thời gian lên đến 40 năm, những người sau này sống qua tuổi 100 có tỷ lệ mắc bệnh tim mạch thấp hơn đáng kể ngay cả khi ở độ tuổi giữa 80, cho thấy họ đã được bảo vệ khỏi bệnh tật từ rất lâu trước khi đạt đến độ tuổi cực cao.
Các chuyên gia cho rằng những thích nghi miễn dịch hiện được xác định ở người siêu thọ Brazil có thể giúp giải thích hiệu ứng “siêu lão hóa” này – thách thức niềm tin lâu nay rằng sống lâu hơn đồng nghĩa với việc phải chịu đựng nhiều năm sống trong tình trạng sức khỏe kém.
Điều đáng chú ý là các nhà nghiên cứu nhận thấy, không giống như các quần thể sống thọ khác, người siêu thọ ở Brazil không tuân theo một chế độ ăn cụ thể nào, chẳng hạn như chế độ ăn Địa Trung Hải – vốn được cho là có liên quan đến sức khỏe tim mạch và tuổi thọ.
Hiện nay, nhóm nghiên cứu đang phát triển các mô hình tế bào để xác định những cơ chế sinh học bảo vệ có thể là đặc trưng riêng của dân số Brazil – với mục tiêu dài hạn là hiểu được cách thức kéo dài quá trình lão hóa khỏe mạnh cho cộng đồng rộng lớn hơn.
